Liechtenstein: Scheiding tussen kerk en staat

Het staat al een tijdje op de planning en wordt maar steeds uitgesteld; de scheiding tussen kerk en staat in Liechtenstein. De liberale Vaterländische Union die een absolute meerderheid heeft in de Liechtensteinse landdag met 13 van de 25 zetels heeft het punt eerder op de agenda gezet maar zit nu in een coalitie met de conservatieve Fortschritliche Bürgerpartei. Als het gaat om de scheiding tussen kerk en staat loopt Liechtenstein zowel voor als achter. Voor, omdat het sinds 2003 het enige land is waar de monarchie niet door God gelegitimeerd wordt maar door het volk, achter omdat het Rooms-Katholicisme nog altijd de staatsgodsdienst is.

Tegenwoordig staat ongeveer drie kwart van de Liechtensteiners ingeschreven bij de Rooms-Katholieke Kerk. Diens bijzondere rol staat beschreven in de grondwet. In artikel 37 staat dat de Rooms-Katholieke Kerk bescherming geniet van de staat maar ook dat er vrijheid van godsdienst is. Artikel 38 beschrijft het kerkelijk bezit en artikelen 15 en 16 tot slot het religieus onderwijs. De kerk is hierin verantwoordelijk voor de lessen over religie en moraal. Dat gaat dus binnenkort allemaal veranderen.

Hoe heeft dit zo’n groot punt kunnen worden? Liechtenstein is over het algemeen een conservatief land (zo werd het recht op abortus in een referendum vorig jaar overtuigend verworpen) en er is eigenlijk maar één linkse partij (Freie Liste) die op dit moment maar één zetel bezet. Waarom dan toch de scheiding tussen kerk en staat als heet hangijzer?

Het begon allemaal in 1997 toen Paus Johannus-Paulus II besloot de St. Florin kerk in Vaduz tot kathedraal te verheffen. Liechtenstein werd zo losgekoppeld van het bisdom Chur en vormde vanaf toen een eigen bisdom. Dat besluit kwam als een totale verrassing bij zowel het dekenaat als de Liechtensteinse regering die vooraf niet werd ingelicht. Liechtenstein vormde daarvoor meer dan anderhalf millennium een band met het bisdom Chur dat toen dus verdween. Daarmee gooide het Vaticaan uiteindelijk haar eigen ruiten in. 8.500 Liechtensteiners (meer dan een kwart van de bevolking van dat moment) tekenden een petitie die hun afkeur uitsprak tegen die ontwikkeling. Wat daarin meespeelde was ’t feit dat de kerk in Liechtenstein geld van de overheid kreeg om haar kosten te dekken, gezien zij ook maatschappelijke taken als een deel van het onderwijs verrichte, het de staatskerk was en bovendien een aantal kerken (waaronder de kathedraal) gemeentelijk bezit waren. Een bisdom is peperduur in uitvoering, en zou dus ook op de Liechtensteinse schatkist drukken (overigens kunnen Liechtensteiners kiezen of een deel van hun belastingen naar de kerk gaat). Het Vaticaan weigerde terug te komen op haar besluit en de inzegening van het bisdom werd dan ook geboycot door het parlement.

In de jaren die hierop volgden drongen de parlementsleden vooral aan op overleg. Leidend in deze strijd om de invloed van de kerk in te perken was echter Prins Hans-Adam II, de huidige vorst van Liechtenstein. Hij is zelf Rooms-Katholiek maar ook klassiek-liberaal, vandaar ook dat hij in 2003 het initiatief nam om zijn positie te democratiseren. In zijn jaarlijkse speech in 1998 en 1999 gebruikte hij dan ook om de scheiding tussen kerk en staat te promoten. Al in 1999 werd er een parlementaire commissie gecreëerd die de constitutionele wijzigingen moest uitzoeken. Verschillende pogingen zijn sindsdien ondernomen maar geen enkele is geslaagd.

Inmiddels zijn we in 2012. Volgens het regeerakkoord zou dit jaar nog de scheiding tussen kerk en staat moeten worden doorgevoerd, naast de constitutionele wijziging zullen ook de subsidies aan kerken verdwijnen. Maar het word lastig dat nog te halen. De FBP wil volgende week blijven praten met vertegenwoordigers van de Heilige Stoel, VU-premier Klaus Tschütscher accepteert dat. Kwade tongen beweren dat de FBP de boel probeert te vertragen om het over de verkiezingen (begin volgend jaar) heen te tillen. Er is nog geen officiële reactie bekend van de Prinsen.

Advertenties
Geplaatst in Liechtenstein | Tags: , , , , , | Een reactie plaatsen

Liechtenstein: een militaire geschiedenis

Eerder gepubliceerd op De Reaguurder.

Liechtenstein is, zoals al bleek uit vorige artikelen in deze reeks, een bijzonder land. Daar komt nog een bijzonderheid bij; het heeft als een van de weinige landen ter wereld geen leger. Niet gehad ook in de laatste anderhalve eeuw. Sterker nog; in de grondwet staat beschreven dat het land geen leger mag hebben, behalve in tijden van oorlog. Wat ze wel hebben is een bataljon militaire politie met automatische wapens en een beschermingsverdrag met Zwitserland.

Overigens had Liechtenstein voor 1868 wel een leger. In dat jaar hield de Duitse confederatie waar Liechtenstein deel van uitmaakte (en verplichte een leger te onderhouden) op te bestaan en daarmee dus ook het Liechtensteinse leger dat op dat moment bestond uit 80 mannen. De wapens werden opgeslagen in het Slot Vaduz, het koninklijk paleis.

Dat betekend overigens niet dat Liechtensteiners sinds dat moment niet meer vochten. In de eerste wereldoorlog was Liechtenstein neutraal maar desondanks vochten 27 Liechtensteinse soldaten mee, zij het onder de Oostenrijkse vlag. Vlak voor de Tweede Wereldoorlog dreigde er even een Liechtensteinse Anschluss die werd afgewend doordat de toenmalige vorst Hitler wist te overtuigen dat een neutraal Liechtenstein in zijn belang was. Het verhaal gaat dat een bataljon Duitse SS’ers de Liechtensteinse grens over stak maar daar werden tegengehouden door een priester, twee politieagenten en een groep scoutingjongens met stokken.

Zoals gezegd heeft Zwitserland een verdrag dat het Liechtenstein zal beschermen bij dreiging maar ironisch genoeg is in de laatste decennia Zwitserland zelf de grootste dreiging voor Liechtenstein geweest. In 1985 schoot het Zwitserse leger bij een training per ongeluk raketten op Liechtenstein waardoor een bosbrand ontstond. Uiteindelijk betaalde Zwitserland enkele miljoenen Zwitserse Franken ter compensatie. Liechtenstein heeft vijf jaar geleden ook nog te maken gehad met een invasie. Zwitserse soldaten op training raakte de weg kwijt en liepen per ongeluk drie kilometer over Liechtensteinse grond voordat ze hun fout doorhadden. Uiteindelijk werd het licht opgevat en maakte Zwitserland officiële excuses.

Mocht het alsnog tot een oorlog komen en Zwitserland is er niet om Liechtenstein te beschermen dan zal het land flink moeite moeten doen een legertje bij elkaar te schrapen. Slechts twee mensen hebben een militaire training genoten; Prins Alois (de huidige erfprins) en Prins Jozef, de zoon van Prins Nicolaas (en ook kleinzoon van de groothertog van Luxemburg) die aan de prestigieuze Sandhurst Academie in Engeland hebben getraind. Er zijn verder ongeveer 90 politieagenten en 25.000 mensen tussen de 15 en 65. Die kunnen dan, buiten de wapens van de politie, alleen gebruik maken van de wapens uit 1868 die nog altijd in Slot Vaduz liggen…

Geplaatst in Uncategorized | Een reactie plaatsen

Het recht op secessie in Liechtenstein

Eerder gepubliceerd op De Reaguurder.

Vandaag zal in deze reeks een van de meest bijzondere zaken in Liechtenstein worden besproken; het recht op secessie, oftewel het recht op uittreding; iedere Liechtensteinse gemeente mag zich onafhankelijk verklaren van Liechtenstein of zich aansluiten bij Oostenrijk of Zwitserland. Sinds de grote grondwetswijziging van 2003 kent Liechtenstein dit recht.

Als je er over nadenkt, klinkt het misschien een beetje vreemd; dat je binnen een van de kleinste landen ter wereld, de mogelijkheid hebt om nog kleiner te worden. Voor de initiatiefnemer van dit grondwetsartikel, Prins Hans-Adam II was dit een echter heel belangrijk punt. Prins Hans-Adam II, de huidige vorst, is namelijk Libertariër. Het Libertarische (in Nederland vertegenwoordigd in de Libertarische Partij) staat voor volledige vrijheid.

De Prins werkte in zijn jonge jaren enige tijd in Baskenland en vroeg zich af waarom het kleine Liechtenstein wél, en het veel grotere Baskenland geen eigen staat mocht zijn. Hij werd zodoende een voorvechter van zelfbeschikkingsrecht der volkeren, iets dat zich uitte in bijvoorbeeld de oprichting en sponsoring van het Liechtenstein-institute on Self-Determination aan Princeton, het geven van lezingen over heel de wereld (onlangs nog in Rotterdam) en het schrijven van een boek (“De Staat in het Derde Millennium”). Uiteindelijk dus ook in het Liechtensteinse grondwetsartikel 4.2.

Dat grondwetsartikel (artikel 4.2 van de Liechtensteinse grondwet, hier te vinden in het Engels) beschrijft: “Individuele gemeenten zullen het recht hebben zich af te scheiden van de unie. Het besluit op of een secessie dan al niet plaats zal vinden, zal gemaakt worden door een meerderheid van de Liechtensteinse stemgerechtigde burgers die in deze gemeente wonen. Secessie zal geregeld worden per wet of, als dat nodig is, door een internationaal verdrag. Als een internationaal verdrag benodigd is bij de secessie, zal daarover een tweede referendum volgen in de gemeente nadat de onderhandelingen over dit verdrag zijn afgerond.” Samengevat heeft iedere gemeente dus het recht zich af te scheiden van Liechtenstein als een meerderheid van de bevolking daarvoor stemt in een referendum. De vorst wilde eigenlijk dat iedere individuele burger dat recht zou hebben maar dat stuitte op praktische bezwaren.

En zo, dankzij de idealen van de Liechtensteinse vorst, kreeg iedere Liechtensteinse gemeente het recht zich af te scheiden van Liechtenstein. Dit is ook een van de controlemechanismen die in zijn gebouwd in de Liechtensteinse grondwet om een machtmisbruikende vorst te voorkomen. Sindsdien is Liechtenstein een van de weinige, zo niet het enige, land waarin het recht van elke gemeente om zich af te scheiden vastgelegd is in de grondwet.

Het recht op secessie in Liechtenstein

Geplaatst in Uncategorized | Een reactie plaatsen

Liechtenstein: Dé industriestaat van West-Europa

Eerder gepubliceerd op De Reaguurder.

Bij Liechtenstein denk je misschien niet meteen aan zware industrie, het land heeft toch een beetje een imago van kleine Alpenboertjes en rijke bankiers. Maar het tegendeel is waar. Natuurlijk; die Alpenboertjes en bankiers zijn er, maar ze vormen een kleinere groep dan je zou denken. De echte kracht van Liechtenstein zit in de industrie.

Allereerst de boeren. De agrarische sector beslaat op dit moment zo’n 1,3 % van de werkende bevolking. Dat is een stuk minder dan de omliggende landen Zwitserland (4,7 %) en Oostenrijk (6,1 %) of zelfs Nederland (4 %). Dan de bankiers. Alles bij elkaar werkt ongeveer 5 % van de beroepsbevolking in die sector, niet overdreven veel dus. Opvallend daarbij is dat Zwitserse bankiers 12 % meer verdienen terwijl het gemiddelde loon in Liechtenstein 12 % hoger is.

Maar dan de industrie. In Liechtenstein werkt 44,9 % van de bevolking in de industrie tegenover 24,8 % in Zwitserland en 30 % in Oostenrijk. In Liechtenstein werken er zelfs meer mensen in de industrie dan in Duitsland (33,5 %), alles bij elkaar is Liechtenstein het meest geïndustrialiseerde land van West-Europa. Begrijpelijkerwijs is de Liechtensteinse interne markt niet bepaald groot dus is het een export-economie. De Liechtensteinse netto-export (export min import) is 1060 miljoen dollar, hoger dan bijvoorbeeld Canada (400 miljoen dollar). Per inwoner is dat 30.000 dollar tegenover 2.500 dollar voor Nederland.

Maar waar werken al die mensen dan? Een van de bekendste Liechtensteinse bedrijven is de boormachinefabrikant Hilti (14.000 werknemers waarvan 1.500 in Liechtenstein). Verder wordt de meerderheid van de neptanden (voor kunstgebitten) in de wereld gemaakt door het Liechtensteinse Ivoclar Viavadent. Dan zijn er nog kristalmaker Swarovski (van origine Oostenrijks) en auto-onderdelenfabrikant Krupp Presta (Duits) die grote fabrieken hebben in Liechtenstein. Verder nog de talloze hoog-technische bedrijven als Unaxis Balzers (1400 banen) en voedselbedrijven als de Ospelt Group.

Liechtensteinse bedrijven zijn samen goed voor 35.500 Liechtensteinse banen (waarbij ongeveer één derde van de werknemers uit Oostenrijk en Zwitserland komen) en nog eens 34.000 banen in het buitenland. Niet slecht voor een land met 36.500 inwoners!

Geplaatst in Uncategorized | Een reactie plaatsen

Waarom Liechtenstein vóór een machtige vorst stemt

Het is misschien wat vreemd; Liechtenstein wordt wel eens de laatste absolute monarchie van Europa genoemd of zelfs een dictatuur (best gek in een land met directe democratie) maar vandaag stemde de bevolking van Liechtenstein overtuigend tegen een machtsinkrimping van de vorst. 76,1 procent van de bevolking stemde tegen het afschaffen van het vetorecht van de vorst. Dat klinkt misschien vreemd maar dat is het niet; Liechtenstein is immers de meest democratische monarchie van Europa.

Laten we bij het begin beginnen: Al lange tijd heeft de Liechtensteinse vorst een politieke macht die niet te vergelijken is met andere Europese vorsten; zo is hij verantwoordelijk voor een deel van het buitenlandbeleid en mag hij het parlement ontbinden. Die macht is in 2003 per referendum uitgebreid, met name wat betreft het vetorecht; de vorst mag elke wet tegenhouden zoals bijvoorbeeld ook de president van de VS dat kan.

Lees dit artikel verder op De Jaap.

Geplaatst in Hans-Adam II, Liechtenstein, Monarchie | Tags: , , , | Een reactie plaatsen

Liechtenstein: een liberaal gidsland

Hoog in de Alpen, tussen Zwitserland en Oostenrijk, ligt het piepkleine landje Liechtenstein. Zo klein als het is op de kaart, zo groot is het ontzag voor vrijheid daar. Voor 18liberalen over de hele wereld zou Liechtenstein een voorbeeld kunnen zijn.

Helaas is de kennis over Liechtenstein onder liberalen gering. Daarin spelen twee zaken mee: Liechtenstein is omdat het zo klein is relatief onbekend en Liechtenstein wordt regelmatig door linkse journalisten weggezet als een dictatoriaal en ouderwets vorstendommetje dat alleen rijk is door de brievenbusfirma’s en het geld van rijke mensen uit de rest van Europa.

Dat is zonde, zeker als je bedenkt dat Liechtenstein een van de meest liberale staten van Europa is, zowel op politiek als economisch gebied.

Lees de rest van dit artikel op Liberale Media.

Geplaatst in Hans-Adam II, Liechtenstein | Tags: , , , , | Een reactie plaatsen

Liechtenstein: Een feestdag met gratis bier

Eerder gepubliceerd op De Reaguurder.

Vorige week was het weer zo ver; Liechtensteindag, de nationale feestdag van Liechtenstein. Oorspronkelijk was dit een feest wat de avond voor de verjaardag van de vorst gevierd werd (waarbij het Katholieke feest van Maria-Tenhemelopneming meegenomen wordt) maar Hans-Adam II heeft besloten om het ter ere van zijn vader, de zeer populaire Prins Frans-Jozef (onder wie Liechtenstein van arm agrarisch staatje opklom tot het rijkste land ter wereld), op deze dag te houden.

Op veel punten lijkt de Liechtensteinse nationale feestdag op onze Koninginnedag. Er is een markt waarvoor enkele straten worden afgesloten voor verkeer en de vorstenfamilie loopt aan het einde van de dag in een parade zwaaiend van het kasteel naar de lagergelegen kasteeltuin toe waarbij het volk de vorst en zijn familie toejuicht vanaf de kant. Er is een toespraak door de vorst (Hans-Adam II) en de erfprins (Alois die als prins-regent de meeste taken heeft overgenomen van zijn vader) waarin ze een politiek punt aan kaak stellen of terugkijken na een moeilijke periode. Vermoedelijk zal die dit jaar gaan over het grote referendum wat onlangs plaatsvond waarin de veto-rechten van de vorst bevestigd werden. Dit is dan ook de dag van de grote aankondigingen. De basis van de grote grondwetsdiscussie (die uitmondde tot een versterking van de macht van volk en vorst ten koste van het parlement) werd op Liechtensteindag gelegd en Hans-Adam II kondigde zijn takenoverheveling (al bleef hij nog wel vorst) aan op Liechtensteindag 2004.

Daarna kan het echte feest beginnen. Iedereen wordt getrakteerd op Liechtensteins bier op kosten van de vorst in de kasteeltuin en iedereen heeft de kans de vorst en zijn familie aan te spreken. Het feest wordt om tien uur ’s avonds besloten met groot vuurwerk. Dit alles wordt overigens door de vorst betaald, inclusief het vervoer want de bussen rijden deze dag gratis (het busbedrijf is deels in eigendom van de vorstenfamilie).

Dus mocht je ooit plannen hebben om in Liechtenstein op vakantie te gaan, dan raad ik je aan om die vakantie rond 15 augustus te plannen. Buitenlanders zijn welkom op de receptie in de kasteeltuin.

Instant update: Beelden van de laatste Liechtensteindag

Geplaatst in Hans-Adam II, Liechtenstein, staatsfeiertag, Uncategorized | Tags: , , , , | Een reactie plaatsen